İnsan sosyal bir varlıktır. Tek başına yaşayan ve diğer insanlarla herhangi bir ilişkisi olmayan insanların sosyal hayatının olması mümkün değildir. Sosyalleşmemiş insanların sanat ve kültür hayatlarının olması da mümkün değildir. Bu açıdan bakıldığında sanat, insanların sahip oldukları kültür, din ve gelenekleri ile aldıkları eğitim sonucu oluşan var olan anlayıştır. İslam sanatları dediğimizde, İslam dinine inanmış ve hayatını buna göre sistemleştirmiş olan insanların oluşturdukları sanatlardan söz etmiş oluruz. Bu sanat türü kutsal bir sanat olmayıp, sadece Müslüman olmuş insanların ortaya koydukları bir sanat türü olarak ele almak gerekir. İslam dininin yapısı gereği İslam sanatları genelde soyut sanat anlayışı çerçevesinde oluşmuştur. Bu sanatlar içinde en etkili olan ve her seviyedeki insanlara ulaşabilen tek sanat türü hat sanatıdır. Çünkü hat sanatı, Kur’an’ın yazımı ile ilgili olduğu için, her inanan insanın ilgisini çekmiştir. Yazının bir sanat objesi olmasının en önemli aşaması, kullanılan kalemin ucunun belli bir açı ile eğik kesilmesidir. Hat kalemi, harflerin yuvarlak hatlarını ortaya çıkarmada ne kadar rahat ve akıcı olursa, hat sanatçısı da sanatını o kadar rahat ortaya koyma imkânına sahiptir. Bir başka açıdan bakıldığında hat sanatını sadece bir sanat olarak ele almak yanlış bir yaklaşım olur. Çünkü hat sanatında yazılan levhaların büyük çoğunluğu ayet veya kutsal metinlerden oluşur. Bu metinler görsel açıdan bir sanat objesi oluştururken, anlamsal açıdan birer öğüttür. Bu nedenle hat sanatı hem sanatsal olarak işlevini yerine getirir, hem de o sanat objesini okuyan sanatseverler sosyal hayatta gerekli önemli kurallar da öğrenmiş olur.

Dergi:  The Journal of Academic Social Science Studies

Yazar:  Osman Mutluel

Özet

 Allah güzeldir güzeli sever, düsturu ecdadımızın sıkı sıkıya tutunduğu bir kaidedir. Yaptıkları her işte güzeli arama, güzel bakma, güzelleştirme kaygısı taşıdıklarını, ortaya koydukları işlerde görürüz. Bilhassa konu Kur’an-ı Kerim olunca anlamanın ve amel etmenin yanı sıra okunacağı zaman en güzel şekilde okumak, yazıldığı takdirde en güzel şekilde yazmak, kitap hâline getirirken en güzel şekilde tertip edip süslemek arzusu, geleneksel İslam sanatlarının doğmasını sağlamıştır. Sözü musikinin makam atları ile türlü ufuklara koşturan güzeli arama iştiyakının sesi çeşitlendirip süslediği gibi yazı da aklam-ı sitte, hat sanatındaki temel altı yazı çeşidi ile ritmini bulmuş, sanatlar arasında kendine kadim bir yer edinmiştir.

Her şeyden önce yazının tevkifi olduğu inancı, onun bir sanata dönüşmesine büyük katkı sağlar. Harflerinin bitişik ve ayrı yazılmaları, başta ortada sonda farklı formda olması, dili öğrenmek isteyenlerin işini zorlaştırsa da kompozisyonlara zenginlik katar ve birbirine eklemlenen harfler sonsuzluğu anımsatır. Arap alfabesi bu yönüyle güzel yazı sanatı için biçilmiş kaftandır.

Pek çok hattat hat sanatının doğuşunu Kur’an’ın nüzulünü başlatan ilk hitaba, “Oku!” emrine bağlar. Hat Kur’an-ı Kerim ile sanat olmuştur. İlk inen ayetlerde “Allah insana kalemle yazmayı öğretendir.” buyrulur ve yazmanın insan hayatında önemli bir yeri olduğuna, okumakla yazmanın ayrılmaz bir bütün olduğuna bir kez daha dikkat çekilir. Allah, Âdem’e isimleri öğrettiği gibi ona dilin dört temel becerisi olan “dinleme, konuşma, okuma ve yazmayı” da öğretmiş midir? Neden olmasın diyeceğimiz türden bir soru olduğunu söyleyebiliriz. Hattatlar da böyle düşünerek yaptıkları işe daha bir ehemmiyet gösterirler. Hat için “Cismani aletlerle icra edilen ruhani bir hendesedir.” denilmesi boşuna değildir. Yazılacak metnin belli olmasına, harflerin yazılış şekillerinin kaidelere ve ölçüye bağlı olmasına rağmen her harfin nokta hesabıyla bir ölçüsü vardır. Ruhu olan bir hüviyete bürünmesi hattı, hüsn-i hat yapar ve yüzyıllardır devam edegelen bir sanata dönüştürür.

Mürekkebin kâğıtla buluşması ne kadar destansı bir anlatıma doğru yol alabilirse, hüsn-i hat da o kadar destansıdır. Hamuru karılıp kat kat serildikten sonra aylarca bekletilen kâğıda; ateş üstüne bir kazan çevrilerek biriken isin toplanıp önce hamur içinde fırınlanıp sonra su ve yapıştırıcı ile yoğurulan, yetmeyip ceplerde, paçalarda, deve, at sırtında taşınmakla kıvama gelen mürekkebi kullanarak; toprağından koparılıp kırılan, ucu açılıp eğrisi kesilen kamışla yazılan tek bir harf bile ne büyük kıymete sahip olurdu değil mi? Ortaya konan emekle birlikte aharlı kâğıda, is mürekkebine batırılan kamış kalemle ne yazılsa büyüleyici gelir? Ancak hüsn-i hat sadece kullandığı malzemelerle değil meşk ettiği metinlerle yücelmiştir. Hat sanatında yazmak için kelamın da güzeli gerekir. Esma-i hüsna, hilye-i şerif, ayet-i kerimeler, hadis-i şerifler, kelam-ı kibarlar, beyitler hat sanatının en önemli malzemesidir diyebiliriz. Bunca kıymeti bir araya getirecek olan adanmış bir ruh, yazıyı iptidai hâlden alır, noktadan sanata götürür. Metnin ne olduğuna bakılmaksızın kompozisyona baktığımızda dahi kendi başına bizi masalsı duyguların girdabına çeker. Estetik bir dilin lisanından konuşur hat eserleri. Arapça okumayı bilmeyenler dahi bir kelime-i tevhidi, besmeleyi görünce tanır mesela. Bir resmi seyre dalar gibi hüsn-i hat ile yazılmış bir yazının derinliklerinde kaybolabiliriz. İslam dünyasında resim sanatına konulan mesafenin, hüsn-i hattın sanatta mesafeler kat etmesine yol açtığını söylemek yanlış olmaz sanırım.

Ölçüleri bu kadar belli harfler kullanılarak, kara mürekkebin kâğıt ile buluşmasından nasıl yüzyılları bulan bir sanat ortaya konulduğuna hayret etmemek mümkün değil. Bu kalıcılıkta, söz konusu sanatın usta çırak ilişkisine dayanan kendi iç disiplinlerinin, medeniyetler arası kurulan köprülerin, o köprülerde alınan yolların, çağların, sultanların, âlimlerin, âbidlerin, velilerin, mecnunların da payı olsa gerek. Nitekim Hz. Ali devrinde Kufe’de filizlenen alev meşale olup İran’a, Horasan’a, Anadolu’ya ulaşmış, her elde biraz daha güçlenmiş ve XVI. yüzyılda İstanbul’da kemale ermiştir. Şeyh Hamdullah, Hafız Osman gibi üstatların emeği ile “Kur’an Mekke’de nazil oldu, Mısır’da okundu, İstanbul’da yazıldı.” övgüsünden kendimize düşen payı alabilmişiz. Zaman içinde hüsn-i hat bir Arap yazısı değil İslam yazısı hâlini almış, pek çok medeniyet, bu yazının gelişimine katkı sağlamıştır.

İstanbul hâlen hat sanatının başkenti olma övgüsünü koruyor. Bu bağlamda yurt dışından pek çok öğrencinin hüsn-i hat sevdası ile eğitim almak için İstanbul’a geldiği biliniyor. Günümüzde hat sanatının durumunun ise kritik bir noktada olduğu düşünülebilir. Şöyle ki dijitalleşmenin dört bir yanımızı sardığı çağda hat sanatının geleceği merak konusu. Teknolojinin imkânlarından faydalanmak gerektiğini savunan ve illüstrasyonlar, shoplarla farklı kompozisyonlara ulaşan hattatlar olduğu gibi yeni terkiplerle yüzyıllardır süre gelen meşkin tadının alınmayacağını savunan hattatlar da mevcut.

Hüsn-i hat hangi formda olursa olsun, zamanları ve mekânları aşıp zihinleri kurcalamaya, gönüllere dokunmaya devam edeceğe benziyor.

Nursultan Taş

https://yayin.diyanet.gov.tr/

 Hat Arapça kökenli bir kelime olup, uzun doğru yol, çizgi anlamlarına gelmektedir. Mastar olarak  yazı yazmak anlamını taşır. Hüsnü hat ise güzel yazı anlamına gelirken, İslam yazısının estetik kurallara bağlı kalarak ölçülü ve ahenkli bir şekilde yazılması kastedilir. Meşhur bir tanıma göre hat sanatı; 'Cismani aletlerle meydana gelen ruhani bir hadisedir'. Sanat türleri tasnif edilirken plastik sanatlar içerisinde yer alır.

Hat Sanatında Kullanılan Malzemeler

• Kalem
• Kalemtıraş
• Divit
• Rıhdan
• Kubur-  Hat Çekmecesi
• Makta
• Kalemdan
• Mühre
• Mıstar- Satırlık

Hat Sanatı Uygulama Alanları

• Kuranı Kerimler
• Hadisi şerifler
• Kitap istinsahı
• Levhalar
• Mimar eserler

Hat Sanatı ile ilgili Dallar 

• Tezhip
• Ebru
• Minyatür
• Çini
• Cilt
• Taş-mermer oyma
• Kalem işi
• Dokumacılık
• Çerçevecilik
• Vitray
• Kitap sanatları

HAT SANATININ İSLAM SANATINDAKİ ÖNEMİ 

İslam dininin ana kaynağı olan Kuranı Kerim'in el yazısı olması, hat sanatının önem kazanmasında başlıca etkendir. Bu sanatın, İslam felsefesi ile bağdaşan bir yapısının olması ve tasvir yasağı inancı ile verilen önem artmıştır. Ayetlerde ve hadislerde bu sanata işaret edilmiştir. Bunların dışında, diğer tüm dinlerde olmayan bir sanat olması hat sanatının, İslam sanatları içerisinde önemli bir yer tutmasına sebep olmuştur.

SONUÇLARI

• İslam, evrensel bir sanat diline daha ulaşmıştır.
• Kuranı kerime ve İslamiyet'e duyulan saygı ve ilgi artmıştır.
• Başka hiçbir sanat akımından etkilenmeyerek tamamen bağımsız şekilde ilerlemiştir.
• Yöneticilerin destekleri sayesinde büyük hattatlar yetişmiş, hattat hükümdarlar bile olmuştur.
• İslam sanatının felsefesine ilgi artmıştır.

Farklı kaynaklar ve ders notlarından derleme olarak hazırlanmıştır. 

https://www.egoistyazar.com/makale/hat-sanati

 

Her kültür, söz üzerine inşa edilmiştir. Bu sözlerin yazıya dökülerek kalıcı hale getirilmesiyle de medeniyetler oluşur. İslam yazılarının zerafet ve güzellik ile buluşması hat sanatı ile gerçekleşti.

Hat, İslam sanatının kalbidir. Yazı olmanın ötesinde, İslam sanatları içerisinde kendine has bir yeri vardır. Arap harfleri, hattatın elinde büyük bir imkan ve güce dönüşür. Latin harflerinden farklı olarak Arap harfleri, yazının içerisinde istenen şekle girer, sanatkarının elinde anlamını ve özünü kaybetmeden istenilen formda bulunur.
Ufuk Alkan, hat sanatı ile ilgili şu bilgileri aktarır,
"Hattat, harfi resmetmeye, onun mutlak formuna yaklaşmaya çalışır. Dış dünyaya ait bilinen bir nesneyi değil, dış dünyada var olmayan harfleri ve harfler arasındaki ilişkiyi düşünür yazar ve çizer. Öte yandan resim sanatı, tabiatı doğru ve gerçeğe uygun olarak tasvir etmeyi gaye edinmiştir. Batı resim sanatının temelinde, hemen hemen 500 yıldır, tabiatın taklidi yer almıştır. Geçen yüzyıldan başlayarak, nesne tasvirinden vazgeçip, plastize hale gelen çağdaş resim sanatı, istisnalar dışında, anlaşılmaz bir hal almıştır. Çağdaş resim sanatının en belirgin özelliği, belki de bu yanıdır. Hat sanatı ise, zengin şekilleri hem de ritmik gücü ve muhtevasıyla hala cazibesini yitirmemiştir. Hattat, görünen maddi dünyanın arka planını, onları görünür kılan evrensel, kozmik, değişmeyen yasaları ifade etmeye çalışır. Hat sanatının felsefesi, çağdaş sanat eğitimine daha yatkındır. Çünkü plastik sanat görünüşü için vazgeçilmez olan biçimlendirme öğelerini (nokta, çizgi, leke, mekan, yön, biçim, renk, doku) kullanılır. Hat sanatı ile resim sanatı arasındaki yakınlık, ortaklık işte bu noktadadır."

Prof. Dr. Sadettin Ökten'e göre Arap harfleri, kendini sanatkara dayatmayan, adeta sanatkarın hizmetinde olan harflerdir.
Hattat Hüseyin Kutlu ise, hat sanatı ile ilgili şu sözler aktarır,
"Hat sanatında yazı sadece bilgi aktaran bir araç olmaktan çıkmıştır. Bilgi aktarma, yazı sanatının en aşağıda duran bir özelliği olarak vardır. Hat sanatı bir ruh taşır, bütün duygu dünyasını adeta ortaya çıkarır."

Hat sanatında en çok kullanılan Arap harfi olarak "vav" harfini görüyoruz. Bu sık kullanım hakkında Hicabi Yıldız bir yazısında şunları aktarır,
"Hattatlar en fazla neden “vav" yazmışlar, neden en fazla onu sevmişler, başka harf mi yokmuş?… Çünkü vav harfi, ana rahmindeki çocuğun duruşuyla neredeyse aynıdır. Hat, insanın ömrünün başlangıcını ve hayatının hitamını ifade eder. İnsanoğlu hayatının başında vav, ortasında elif, sonunda yine vav gibidir. Ayrıca vav harfine müsennâ yani çift taraflı yazılan levhalarda sıkça rastlanmaktadır. Bu şekilde çift taraflı yazılara aynalı yazı da denmektedir. Çift halindeki vav harfi ebced hesabında 66 rakamına denk gelmektedir ve Lafza-ı Celalin de ebced hesabındaki karşılığı 66'dır. Müsennâ şekilde yazılan vav harfi de Lafza-ı Celali ifade etmektedir."
Yine Hicabi Yıldız'ın aktardığına göre Osmanlı hükümdarları arasında Beyazıd-ı Veli, Dördüncü Murad, İkinci Mustafa, Üçüncü Ahmed, İkinci Mahmud, Sultan Abdülmecid ve Sultan Reşad bizzat hat sanatı ile meşgul olmuşlardır.

Yenişafak.

Elif gibi dosdoğru olunmalı hayatta…

Be gibi tek nokta üzerinde durabilecek kadar dengeli olunmalı…
Te gibi olmalı, veda hutbesinde emanet bırakılan iki şeyi ( kuran ve sünnet ) sürekli başının üzerinde taşımalı insan…
Se gibi az konuşup 3 dinlemeli toplumda…
Cim gibi çocukça bakmalı hayata, ama cim gibi çok iş… yapmalı…
Ha hibi gönlü geniş dostlar edinmeli insan,
Hı kadar ağlamaklı olduğunda yardım edebilecek…
Dal gibi boynunu bükse de hayat, Zel gibi sabırla mücadeleyi bilmeli zorluklara karşı… Rı kadar gaflette olsa da insan bu dünyada,
Ze’nin noktası gibi başında dolanan bir ecel olduğunu mutlaka bilmeli…
Sin midir sanki bu dünyada noktasız pulsuz tek garip…
Şin gibi pulları vermeli getirip…
Sad kadar geniş olsada yüreğin,
Dat gibi hayatın kısa olduğunu bil…
Tı gibi bir yelkenlidir hayat,
Zı kadar yükü olan…
Ayn gibi göğe çevir yüzünü…
Ğayn’ın noktası kadar şüphe olmasın kalbinde…
Fe eyne tezhebuun… (kaçış nereye)
Gaf gibi iki gözünü aç…
Kef kadar cezben olsun…
Lam gibi tutunacak bir dal ol gariplere…
Mim’lenmiş olsan da yılma yıkılma…
Nun kadar suskun…
Vav kadar edepli ol…
He gibi haykır içinden geçenleri, pişman ol günahlara tevbe et!…
Lamelif gibi ellerini O (c.c)’na aç…
Ya Rabbi rahmet ve mağfiret kapılarını bize aç….

İnsan vav şeklinde doğar, bir ara doğrulunca kendini elif sanır.

İnsan iki büklüm yaşar, oysa en doğru olduğu gün ölmüştür.
Kulluğun manası vavdadır, elif uluhiyetin ve ehadiyetin simgesidir.
O yüzden Allah lafzı elifle başlar.

Elif kainatın anahtarıdır, vav kainattır.
Rabbi vav gibi mütevazı olsun ister kulları.

Musa dal olmuştur ama Firavunun gözü Elifte kalmıştır.
İbrahim ateşte vavdır, Nemrut bizzat ateşe odun.

Yunus, vav olup balığın karnında anca kurtarmıştır kendini.
İnsan iki büklüm olunca rahat eder ana karnında.
Boylu boyunca uzansa da kim rahattır mezarında?

Vavın elifle münasebeti ne kadar iyiyse, kainatın dengeside o kadar düzgündür.
Kim kimi hatırlarsa evvel o ona koşar.
Kainatta tüm cisimler boşlukta dönerken insan belki o yüzden boşlukta kalmamış, Rabbi onu imanla doldurmuştur.

Evvelde eliftir, bir ilahi nefesle ahirde vav olur kainat.
Manayı bilmeyenler vav diyemez vay der. Buna anlamca vaveyla denir. Yani vav olamadıkları için feryad edenlerin halidir.
Elif bir ağaç ve insan onun dalıdır. Azrail budadıkça nefesleri daha gür çıkar sesleri. Herbiri Dal olur ve o ağaçtan beslenir. Vav olur o ağacın gölgesine sığınır. Ve Allah insana seslenir, peygamber eliyle ulaşan mesajı hem dal hem vav ol der insana. “Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir. İyiliği emrederler; kötülüğe engel olurlar. Namaz kılarlar, zekat verirler. Allah’a ve Resulüne itaat ederler. İşte bunlara Allah rahmet edecektir. Allah şüphesiz güçlüdür, hakimdir.” Başkasının önünde eğilmek ne zordur. Birilerinin emri altına girmek ne ağırdır. Krallara boyun eğmemiş insan görmediği bir varlığa mı itaat edecektir? İnsan kendinin bile farkında değildir iki lam birbirine sarılıp kainatı ayakta tutan sütunlar gibi durmuştur elifin ardında, kainatın gezegenleri yuvarlanıp son harf misali peşinden giderken, insan yolculukta geri kalmanın acısını ne zaman anlayacaktır. Zordadır sığınacak yeri yoktur. Evrene ve seslere kulak verenler duyar yeniden o kutlu çağrıyı; “Sabır ve namazla Allah’tan yardım isteyin. Rablerine kavuşacak ve O’na döneceklerini umanlar ve Allah’a gerçek bir saygı gösterenlerden başkasına namaz elbette ağır gelir” Sonra çağırır insanı, belki cennet kokusunu duyurmak içindir bu davet, belki kendi yanına çağırıyordur. İşte o ayet: “Secde et, yaklaş!” Eğil ve ben senin başını göklere erdireyim, yıldızları ayağına sereyim, sana gezmekle bitiremeyeceğin cennetler, sayamayacağın nimetler vereyim demektir bu. Secde et, vav ol, vay dememek için……
İyi bakıldığında, görmek için bakıldığında; Bazen bir insanın secdedeki hali, bazen bir ceninin anne karnında ki haline benzer..
Vav Harfi, ‘ın Vahid ismini ve birliğini simgeler.
Ebced hesabında 6 rakamına denktir ki ; Bu yönüyle aynı zamanda imanın 6 şartını temsil ettiği söylenir. Kasem harfidir.
Aşkta tıpkı elif gibidir, isminde gizlidir, ama okunmaz.o olmadan da besmele sese gelmez.o her şeyin içindedir,ama hiç bir şeyde görünmez.

VAV’ın En önemli anlamı, insanın anne karnındaki duruşunu temsil ediyor, Ana rahmindeki bebek anlamında. Diğer bir özelliği ise, Vav harfi ‘Yemin’ anlamında, “Sana yöneldim, sana güvendim” anlamındadır. Vav harfini taşıyanların bu yemini ettiğini göstermekte. Vav harfinin anlamı oldukça derin. Arapça’da vav harfi tüm evreni, kainatı Yaratanın tek, yaratılanların ise çok olduğunu simgelemekte.

Vav harfini taşıyanların, sonsuz neşe ve huzur bulacaklarına, iç sıkıntılarından ve rahatsızlıklarından kurtulacağına inanılır. Gücü temsil eden Vav harfini taşıyanların, dokundukları her işte bolluk bereket bulacaklarına inanılıyor.

Vav’ı görünce dur! Vav Harfinin Sırrı Kur’an-ı Kerim’de vav ile başlayan ayetlerde yemin edilmiştir. Bir şeyin üzerine kasem ediliyorsa yemin edilen şeyin delil olarak kullanılacağını anlamalıyız. Bu yüzden vav eğer yemin anlamındaysa, arkasından dikkatlerimizin çekilmek istendiği önemli bir şeyin geliyor olacağını bekleyebiliriz. Ku’anı- Kerim’de çoğu vakitler üzerine -kuşluk vaktine, fecre, geceye, gündüze (vel-fecr, ve’d-duha, ve’n-nehâr, ve’l-asr, ve’l-leyl…) ve bunların alametleri sayılan güneşle aya yemin edilir. Asr sûresinde, mutlak mânâda zamana yemin edilerek, akıp giden vakti dikkatle değerlendirmesi konusunda insanoğlu uyarılır. Kullarını seven, onlara ihsan eden El-Vedüd’tür.

Vav harfinin Esma-ül Hüsna’dan El-Vedud ismi şerifiyle bağlantılı olduğu düşünülebilir. Kullarını seven ve sevilen. Sevmeyi gönlümüze koyan da, sevilmeye en çok layık olan da O’dur. Vav harfi, insanın secde haline benzetilir ya, yaratıcısına en yakın olduğu haline, kulluğumuzu simgeler bu yüzden. Vav gibi olmak; yani kulluğunu bilmek, secdeye kapanabilmek demek.

Hafız Osman Efendi, o ‘vav’ her zaman yazılmaz” demişti, meşhur kıssada

Ruhları şad olsun üstadların…Hayatımızda reddettiğimiz nice nice “VAV” lar var kimbilir …

Ebced hesabına göre Arap alfabesi`nin Vav harfi( و ); altıncı (6.)harfidir.
Kolye olarak taşınırsa böyle manalandırmak hoş olur ki; “Vav” harfli kolye Arapça’da yaradanın tekliğini, yaratılanınsa çokluğu anlamını taşır.
Vav harfini şekli anne rahmindeki bebeği temsil eder.
Vav harfi kolye; aynı zamanda yemin anlamına da gelir. “Sana yöneldim, sana güvendim” anlamındadır.
Vav harfi kolye , Allah’ın Vahid ismini ve birliğini simgeler.
Ebced hesabında 6 rakamına denk olup; aynı zamanda imanın 6 şartını temsil eder.
Vav harfi , hat sanatında çizilmesi en zor harflerdendir.

Bunun yanında, Ebcet hesabına göre “altı” anlamına gelir. İnançlı insan için altı rakamı Amentü (Amentü, Türkçe’de inanmak, iman etmek anlamına gelir), kainatın altı günde yaradılış hikayesi gibi ayrıcalıklı bir noktaya işaret eder altı. Bu nedenle Vav, kainatın da simgesi sayılır.
Vav, yüce yaratıcının tekliği, yaratılanın çokluğu anlamlarını da taşır. İslam alimlerine göre Tasavvuf’ta 66 sayısı, Allah kelimesinin karşılığıdır. Günümüzde de kullanımı oldukça yaygın olan; birbirine kenetlenmiş iki Vav harfi, yüce yaratıcıyı temsil eder. Vav’ın birliğin ve dirliğin simgesi olması da buradan gelir.

Tüm bunların yanında, secdeye eğilmiş bir insan sureti de Vav’da gizlenen anlamlardandır. Başını eğen, kulluğunu unutmayan insanın farklı bir temsilidir.

Elif! İnce, narin. Bütün harflerin en başı! Harflerin cümlesi Elif’ten yaratılmış…” Vav” dâhil!
Vav! En saygılı, en hürmetkâr kul! Başı önünde…Mahçup…Mütevazi…”Vav” gibi…Vav, kul olmuş! Evvel Allah’a sonra Elif’e…Güzel başını yana eğmiş, kaldıramaz. Eğilmiş Elif’in önünde, doğrulamaz! Kulluk, anlamını Vav’da bulmuş. Nihâyetinde Allah da her kulunun Vav misâli mütevazi olmasını istemez mi ?
Vav’ın mayası iyi, hamuru temiz… Aşk derdi dışında başı derde girmemiş o güne dek…Yunus Peygamber nasıl yunus balığının karnında ”vav” olup saklanarak kendisini kurtarmışsa, Vav da bütün tehlikelerden uzak durmuş her daim… Aşk dışında…

Vav, Elif’ine kavuşmalı ki kâinat huzur bulsun, her şey yolunda gitsin, rüzgârlar yönünde essin, yağmurlar gününde yağsın…
Velev ki günün birinde sevdiğine kavuşamadan emr-i Hak vâsıl olursa, işte o vakit Vav, mezarında tıpkı Elif olacak; Elif misâli kaskatı bir taş gibi dimdik yatacak. Vav, Elif’le o mekânda böyle bütünleşecek ama ne fayda? Orada her Elif olan huzura, aşka ermiş mi ki? Oraya uzanıp da Elif olan, geri gelip söyleyebilmiş mi ki? Zinhar, kimseler bilmez!
Elif de ”vav” olarak doğmuş aslında… Tüm Elifler, tüm ceninler gibi…Bir vakitler ana karnında ”vav”ken, ”vav” gibi kıvrılmışken, ”Elif” olup dimdik durmuş tüm mahlûkat misâli ölüm gelince….
Vav, ”vay!” eder, ”vâveylâ” eder durur, kavuşamaz Elif’ine…İnsaoğlunun çoğu bilmez ”vay!” diye dövünürken, dövünmenin, pişmanlığın esas anlamı ”vav!”dır. ”Vav!” denmeli esasında! Vav’ın düştüğü amansız aşka istinaden mi? Orası bilinmez….

Alıntı.

 

Osmanlı devrinde doruğuna erişen hat sanatı, tarihinin büyük bir bölümünde ustaçırak ilişkisine bağlı kalmış, meşk mecmuaları dışında yazılı kaynaklara ancak istisnai durumlarda başvurulmuştur. Ancak Cumhuriyet döneminde Lâtin harflerinin kabulü bu sözlü geleneği sekteye uğratmış, ağızdan ağıza aktarılan bilgilerin kâğıda geçirilmesini zorunlu kılmıştır. 

Bu makalede Osmanlı ve bilhassa Cumhuriyet devirlerinde basılan hat sanatına dair Türkçe kaynaklar gözden geçirilmektedir. Söz konusu kaynaklar arasında, geçmiş sanatçıların eserlerinden sonra en önemli olanları, hoca hattatların öğretim amacıyla hazırladığı meşkler, hurûfat kıt’aları ve müfredat murakkalarıdır. 

Bunların bir kısmı tıpkıbasım olarak yayınlanmış olmakla birlikte, genellikle en “mütekâmil” addedilen sanatçıların eserleri seçilmiş, bu arada hat tarihinin daha erken devirlerinin menzil taşları olanlar ihmal edilmiştir. Bunların yanı sıra bazı önemli hat risâleleri de yeni harflere çevrilerek yayınlanmıştır. 

Hüsn-i hat tarihi ve hattatların hayat hikâyeleri konusunda 16. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar kaleme alınmış olan birçok risâle Osmanlı veyahut Lâtin harfleriyle yayınlanmıştır. Bu eserler, hat tarihi çalışmaları için olmazsa olmaz kaynaklar teşkil ederlerse de, artık sanatçıların hayat hikâyelerinin ötesine geçmenin, doğrudan sanat eserlerine yoğunlaşarak hat tarihinin geçirdiği evrelerin, bu evrelerin özelliklerinin somutlanmasının zamanı gelmiştir. 

Makalede hattat monografileri, belirli hat türlerinine yahut ibarelere yoğunlaşan kitaplar, mimari eserlerinde hat konusunu irdeleyen çalışmalar, sergi ve müzayede katalogları, bibliografyalar, paleografya, restorasyon, hat sanatının âlet ve gereçleri gibi konularıa adanmış kitaplar da bahis konusu edilmektedir. Bu eserlere hakim olan “connaisseur” tavrının sanat tarihçiliği ve sanat eleştirmenliğiyle tamamlanması gerekmektedir.

İrvin Cemil Schick

 Arapça yazısının düz ve köşeli çizgilerle yazılmasına verilen ad olan Kûfi, İslam sanatını oluşturan önemli stillerden biri.

İslam eserlerinin önemli bir kısmında kullanılan Kufi tarzı yazılar, Kur’an yazmalarında ve yapıların cephelerinde de sıklıkla kullanılmıştı.

İslamiyet’in ilk yüzyıllarında himyerî yazısının değişmesiyle oluşan; dik, sert, köşeli bir yazı türü olarak tanımlanan Kûfi yazısı, İslâm sanatı eserlerinde sıklıkla kullanılan bir süsleme tazı. Kûfi, Arapça hat sanatında da yaygın olarak kullanılan bir yazı türüdür. Özellikle erken dönemden daha yuvarlak hatlara sahip örneklerine rastlanan kûfi yazısı Kur’ân yazmalarında ve yapıların cephelerinde de sıklıkla kullanılmıştı. İslâm hat sanatının en eski bilinen yazı türü olan kûfi, ismini Kûfe’den alıyor.

Bu eserler Kûfi ile donatılmış 

Bilinen en ünlü Kûfi sanatı kullanılan eserlerden bazıları, Düz kûfî yazı türü kullanılan, Özbekistan Batarkurgan’da minare’de, Kazakistan Türkistan’da Hoca Ahmed Yesevi Türbesinde, Semerkand’da Gūr-e Amir, Bakü’de Mescit-i Muhammed (Senikkale), Nahçıvan’da Yusuf b. Kuşayyer ve Mo’mena Katun Türbelerinde bulunuyor. Süslenmiş kûfî yazı türü ise, Kırgızistan Özgön’de türbenin güney ana kapısında ve Safidbolan’da Şah Fazıl Türbesinde yer alıyor. Ayrıca, Sultan Süleyman tarafından yaptırılmış Sülüs hat ve çini döşemeler ve Kûfi tarzıyla süslü, Kubbet-üs-Sahra da en nadide örneklerden biri.

Mu’cize Kitabın muhteşem hattı 

Kur’an-ı Kerîm’in ilk nüshalarının yazısı olan Kûfi hat’tın 15. yüzyıldan sonra kullanılmamış olması, günümüzde Kûfi hat’ta yeterli ilgi gösterilmemesi ve genç neslin bu yazıyı tanımaması gibi sebeplerle İslâm Kültür ve Sanat Platformu (İKSP) geçtiğimiz aylarda bir sergi hazırlamıştı. Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nin dünyaca ünlü Kur’ân koleksiyonundan seçilen eserlerle hazırlanan “Mu’cize Kitabın Muhteşem Hattı: Kûfi” sergisi ve bilimsel araştırmalara kaynak oluşturacak kataloğun yayınlanması bu sanatın tekrar gündeme gelmesine katkı sağlamıştı. 

ÜLKER YILMAZ CABA / İSTANBUL

Harfler de, her varlık gibi Yaradan’ı anlatır. Her şey O’nu anlatır. Her şey O’ndan bahseder. Harflerin sayısı çok ama kainatın sözü ‘bir.’ Kâinat kitabının bize sözlü ve sözsüz olarak ne kastettiğini anlamak için ilk inen ayetin buyurduğu gibi ‘oku’mamız gerekiyor.

Öyleyse harflerin zahiri anlamlarıyla yetinmeyip okumalarımızı derinleştirdikçe her birinin varoluşu başka ifadelerle anlamlandırdığını idrak edebiliriz.elif, dal ve mim harflerinden oluşan Adem’in (kâmil insanın) elif’inin kıyam edişi gibi, dal’ının rükûa gidişi, mim’inin secde edişi... Bu tür okumalara olsa olsa bir kekeme yorum katabilir ancak, başlangıç niyetine. Harflerin bir ümmet olduğunu, elif’in harflerin imamı olduğunu, tüm harflerin tıpkı sayılardaki bir gibi hep ondan geldiğini, Allah isminde tüm isimlerin toplanması gibi, harflerin de elif’ten zuhur ettiğini ‘ilk okumalar’dan duyarız. Harflerin tabiatları hakkındaki özellikleri, zihinsel harfleri, harflerin mertebeleri ve feleklerini, harfler âleminin tabakalarını, sırlarını, kelimeyle ilişkilerini ise ilk kez İbn Arabi’nin Fütuhat’ında yer alan ‘Harflerin ilmi’nde okumuştum. Ona göre, (M. Kanık’ın ifadesiyle) evrensel zuhur, Allah’ın ayetlerinin açılımıdır. Mevcudat; Allah’ın kelimeleridir. Alfabedeki 28 harf (Arap alfabesi) varoluşun yirmi sekiz derecesine tekabül eder. Evet, tüm sayıların ‘bir’den oluşması gibi, tüm harflerin elif’ten oluşması, hangi dilde okursanız okuyun değişmiyor. Alfa, A ya da Alef. Hepsi ‘bir!’ Şairin dediği gibi, “Bir kitabullah-ı azamdır serâser kâinat / Hangi harfi yoklasan manası hep Allah çıkar.”

Kâinat okunması gereken bir kitapsa, her harfi Yaradan’ı işaret ediyorsa... Bu işaretleri afaktan enfüse, dışarıdan içe doğru nasıl okuyacağız? Kur’an’da bazı sûrelerin başındaki harflerin sırları usul usul açılır okumaya başladıkça. ‘Elif, lam, mim...’ ya da ‘Ya sin’ gibi... Harften harfe gezinirsek ilk katmanda ve hızla; Elif’in en üst noktası ki, sırların sırrıdır, ba’nın altındaki noktaya yansır diyebiliriz. Yaradılışın kökeninde ba vardır. Bir yarımküre olan nun’un noktası ise akılla kavranabilen elif’in merkezidir. Dairenin çapı o noktayla belirlenir.

İnsanın ezeli olduğu bilgisini veren nun’dan hokkanın hakikatine doğru indikçe ise... Bir sıçrama ile belki hattat İsmail bin Ağakapılı’nın sülüs-nesih meşk kıtası’ndaki ‘iki nun’una da rastlarız: “İki nun ki, o ikisini kalem yazmadı / Ve tüm nun’ların içindeki, o iki nun iki gözünden...” Burada sözü edilen iki nun’dan biri Kalem Sûresi’nin başındaki nun olup hokka ve mürekkep anlamına gelir. Öteki nun ise ol İlahi emrindeki (kün) İlahi harftir ki o söylenmeden önce hiçbir şey yaratılmamıştı. O iki nun’u kalem yazmadı çünkü mürekkep yoktu ve çünkü bütün nun’larda o iki nun’un iki gözünden (göz gibi olan noktasından) akan mürekkep vardır. (Ş. Acar’ın Osmanlı’da günlük yaşam nesneleri adlı çalışmasından.)

Önceki yazılarımda bahsettiğim hat ve tezhip sanatının vazgeçilmezi vav harfine geri dönelim. Vahdaniyeti, Allah’ın birliğini ifade eder demiştik. Vav’ı ana rahmindeki cenin duruşuna benzetenler, insanın ömrünün sonunda yine vav şeklini aldığına değinirler. Kulluğun manasının vav’da bulunmasından tutun, kâinatın vav oluşuna, lafz-ı Celal’i ifade etmesine, namazda diz üstündeyken alınan şeklin vav’a benzemesinden İbrahim’in (as) ateşte vav oluşuna, Yunus’un (as) balığın karnında vav şeklinde kalışına dek... Ve bağlacıyla fatiha’daki iki iyyake’yi birleştirmesinden, ayet başlarındaki yemin anlamına dek... Hu’nun he ve vav’dan oluşmasındaki sırların ciğerden dudağa yolculuğundan ‘O’ zamirindeki hiçliğin idrakına dek... Kul huve’llahu ehad’daki sırlara dek... Söylenmemiş bir vav’ın içinde daha nice anlamlar kastedilmektedir. Doğrusunu Allah bilir.

Modern sanatın nesnesi haline gelmiş, gözün zevkine bağımlı kılınmış, bir gönderme veya çağrışım olarak konumlandırılmış vav ise belki esere bir dirilik katmaktadır ama renk ve şekle hapsolmuş, nefessiz kalmıştır. tevhid sanatçısı için ‘güzel’in çıkış mahali, bakan’ın kalbidir oysa. geçmişte veya bugün, tevhid sanatçısı güzel’in izdüşümünü böyle bir bakışla görür. Ve artık Yaradan’ın sanatı olur bizimle konuşan. Bize görünen. Onu tıpkı kâinatın kitabı gibi aralamayı isteyenlere açılır. Kâinat kitabının sayfalarını araladığınızda, hiçbir harfin duvarda teşhir edilmekle varoluşunun hakikatine eremediğini fark edersiniz. Sayfanın hakikatini duvar karşılayamaz kuşkusuz!

(Leyla İpekçi)

 İstanbul! Japonya’dan Amerika’ya birçok ulustan hat sanatına ilgi duyan sanatçıların ilk durağı… Kur’an’ın yazıldığı güzel şehir, hat sanatının merkezi.  Lamelif misali,  bir yanı doğuya, bir yanı batıya bakan… Bir yanı kıyam, bir yanı ruku… Hattatlar gibi beş vakit secdede ruhu…

Nun. Kaleme ve yazdıklarına and olsun…

Allah'ın insanlığa ilk emri “Oku” dur.  Kalem de okumak gibi üstün ve önemli...  Yazmak ve okumak,  dünyada bilginin yayılmasıdır. En güzeli de Yaratan’ı bilmektir. Hat eğitiminde talebeye verilen ilk yazı dersi Rabbim işimi kolaylaştır, güçleştirme, Rabbim bu işi hayırla tamamla (Rabbiyesir vela tuassir Rabbi temmim bil-hayır) yazısıdır. Daha sonra tek tek harflerin nasıl yazıldığı öğretilir. 

Yukarıda gördüğünüz  yazı, hat eğitiminde hocanın talebesine verdiği ilk derstir; "Rabim zorlaştırma,  kolaylaştır.Bu işi hayırla tamamla." Bu dersi geçen hat talebesi, eğitimine harfleri yazmaya başlayarak devam eder.

Bundan sonra yazan için, yazılan her harf “Allah’ın rızasını kazanmak için” edilen bir duadır. Hat dua demektir. Edep demektir. Sabrın sanat halidir…  Nokta nokta, harf harf, ahenk içinde, “Oku” diyeni sevmektir… 

Hat, ruhani bir hendese, özlenen sonsuzluk kapısını açan bir sanattır.  Sanat ve bilimin yazı halidir. Nice abideler, nice kabirler, nice çeşmeler, nice kitaplar, bilgiler, belgeler onunla taçlanmıştır.  Hat, ilhamı Allah’tan, güzelliği hattatının ruhundan alandır…

Hattatın muhtevası ise tevazudur, tevekküldür, gayrettir. Hattatın kalbi şeddeli atar. Yazarken öyle bir hâl içindedir ki  Rabbiyle beraberdir, huşu içinde ibadet halindedir… Hattat için meşk ederken kalemin çıkardığı ses, dinlediği en güzel musikidir.

Hattatın, kalemi kamıştan, kağıdı ağaçtan , mürekkebi kurumdan, meşki ise yaratanın sevgisindendir… Hat mürekkebinin özü kurumdur. Kağıt yansa da yazı kalır. Çünkü kurumdan yapılan mürekkeple yazılmıştır. Kurum, zaten daha önce yanmıştır…

Hattat “hiç” olmak için… İs “mürekkep” olmak için…  Kamış, “kalem” olmak için, kağıt da “yazılmak” için uzun ve zahmetli bir terbiyeden geçer.

Hat sanatının temellerini öğrenmek kişiye göre değişir. Hat talebesinin eğitimi tamamlanınca, hocası tarafından izin belgesi verilir. Buna icazetname denir. İcazetname verilmemiş bir hat talebesi hattat sayılmaz ve eserini imzalayamaz.

Hat sanatının birçok inceliği vardır. Yazarken nefes alıp vermek bile çok önemlidir. Hattat, her bir harfi yazarken nefesini tutar. Bunun sebebi ise nefes alıp vermemizi sağlayan Allaha şükrün yanı sıra harfin kaidesinin tam olarak yerine ve düzenli olarak oturmasıdır.

Hat sanatı kalple yapılan manevi bir yolculuktur. Bu yolculuk sırasında hattatı her adımda en güzel olana, en iyi olana yaklaştırır. Her hattat en güzel yazıyı yazmak ister.  Yazının güzel, eksik ya da kötü olması hattatın manevi  haliyle de ilgilidir. Bu nedenle hat, sanat olmasının yanı sıra, nefs terbiyesi için verilen bir mücadeledir.

Hat sanatı, sanatçının kendi yorumunu katmadığı tek sanattır. Kendinden katmaya çalıştığı  tek şey; Allah’a beslediği sevgidir. Hat sanatının figürü harflerdir. Harfleri yorumlanmaz.

Hattatların harflerle ilişkisi, harflere olan sevgisini anlamak için hattat olmak gerekir. Harflerin birbiriyle ahengi hattat için çok önemlidir. Bu, hat sanatının en önemli özelliklerindendir.

Kur’an harflerin güzelliği sadece hattatları değil, okuyanı da, bakanı da kendine bağlamıştır.  Şairler, harflerden ilham almış harfleri kendi haline uygun benzetmeler için kullanmıştır. Örneğin; Dal harfini, aşkından beli bükülmüş  bir şaire, Cim harfini sevdiği kişinin  zülfüne benzetmiştir. Fakat hattatların harflerle olan ilişkisi  şairlerinkinden çok farklıdır. Onların harflerle olan ilişkisinde sonsuz olan ilahi aşk vardır. Onlar her harfi ayrı ayrı severler. Örneğin; “Allah” isminin ilk harfi olması, kendinden sonra gelen hiçbir harfle birleşmemesi nedeniyle Elif harfini ayrı severler…  Elif harfi, her zaman diktir, eğilmez bükülmez…

Hattatın harflere olan sevgisi elbette eserlerine yansır. Bazı eserlerinde sadece tek bir harfi yazar. Mesela , Vav  harfi  onlardan biridir. Yan yana vavlar, karşı karşıya vavlar, içi içe girmiş vavlar hep hattatın harfle olan ilişkisinin eseridir.

Nun harfi ise ayrı güzeldir. İçinde mürekkep olan hokkaya benzer… 

Kur’an-ı Kerimde kalem, mürekkep, okumak, yazmak ve bilmek konusunda ayetlerin olması hat sanatının yayılmasında etkili olmuştur. Yine aynı sebeple, İslam kültüründe de hat sanatı üstün tutulmuştur.

Hat sanatında,  harflerin yazılış biçimlerine, büyüklüklerine  göre  değişen nesih, sülüs, rikaa,ta’lik vs. gibi yazı çeşitleri vardır. 

Hattatların karalamaları bile sanat eseridir. Karalamalarda da nokta ölçüsüne dikkat edilir. Harf  noktayla başlar. Yazıdaki güzellik, ölçü noktadadır. Hattın  her noktasında bir gayret vardır.  Noktalar harfleri, harfler kelimeleri, kelimeler ayetleri, ayetler Kur’an-ı Kerim’i oluştururlar. Kur’an, insana nasıl olması gerektiğini öğretir. Kur’an, bilmektir. Hat, yazıdır. Hattat yazandır. Yazdıran; Allah’tır…

Ve hat, yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem, bütün denizler mürekkep olsa yine de Allah’ın sözlerini yazmaya yetmeyeceğini bilmektir…

Hattı Bilmek Haddi Bilmektir!

Niceleri gönül vermiştir bu sanata, kaçı erkek kaçı kadın… Hatta üstün olan, ne erkektir ne kadın. Üstün olan, yazan değil yazdırandır. O’dur Rana, O’dur Mana. Selam olsun, dili mürekkep yalayan, eli kalem tutanlara….

KELAM VE KALEM/Çiğdem Tavkul

ŞEYHÜLHATTATÎN (Hattatların duayeni) muhterem üstad Hasan Çelebi şöyle diyor:

Hattatlara şöyle bir tavsiyem var: Bu hizmeti evvelemirde para karşılığı yapmayınız. Bu sanat, para için yapılırsa zâyi olur gider. Bu durumda hat sanatı lekedar olur. Hattatlar Allah a tevekkül etsinler. Rezzak olan O dur. Allah bu takdirde onlara kapılarını açacaktır. Bu sanata tevekkül ile sarılanlara Allah ın ikram ve ihsanı mutlaka gelecektir. Bundan eminim.

Elhamdülillah Türkiyede hat sanatı gelişiyor, yükseliyor.

Lakin genelde hat pahalıya yazılıyor. Fakir ve orta halliler hat yazdıramıyor, alamıyor.

Hattatların hepsi de ucuza yazsın demiyorum ama bir kısım hattatlarımız, bütçeleri müsait olmayan kimselerin de hüsnihat levhası edinebilmelerine yardımcı olmalıdır.

Bendeniz merhum Hattat Hamid beye yetiştim. O, zamanının Sultanü l-Hattatîn i idi. Genellikle mütevâzı ücretlere hat yazardı. Zenginlerden üç beş lira fazla alsa da, imkanı olmayanlara ucuza yazardı.

Sanatların da mecâzî mânada zekatı vardır. Bir hattat icabında, arada bir, fakir bir kimseye ya ücretsiz, yahut sembolik bir ücret ile hat yazabilmelidir.

Hattat elbette para kazanır ama hat sanatı köşeyi dönme vasıtası değildir.

Hattat mürüvvetli ve kerim olmalıdır.

Bu vesile ile hat sanatı hakkındaki bazı isteklerimi, temennilerimi ve görüşlerimi arz edeyim:

1. Bütün İmam-Hatip okullarına, seçmeli hat dersleri konulmalıdır.

2. Her büyük ve orta şehrimizde icazetli hattat bulunmalı, hat kursu açılmalıdır.

3. Hali vakti yerinde her Müslümanın evinde, öncelikle orijinal hatlı ve tezhibli bir Hilye-i Şerif levhası olmalıdır.

4. Hattat ve müzehhib sayısı çoğalmalı ve hat sanatımız her eve, her ofise, müsait olan her dükkana girmelidir.

5. Dindar Müslüman gençlere, başta hat olmak üzere geleneksel İslam sanatları kültürü verilmelidir.

6. Şu anda Irak tan, Suriye den, Yemen den, Libya dan kaçıp ülkemize iltica eden hattatlar nisbeten ucuza yazmaktadır.

7. Çok güzel çok sanatlı hatların aslına yakın çok kaliteli baskıları yapılmalı ve dar gelirli Müslümanlar bunları rahatça alabilmelidir.

8. Vasıflı Müslüman olmak isteyen gençlerimizin bir kısmı hat dersleri alarak hattat olmalı ve yazının başındaki nasihata uymalıdır. Hattatlıktan elbette para kazanılır ama bu islamî sanat para hırsına alet edilmez.

9. Vaktiyle Galatasaray Sultanîsinde hüsn-i hat dersleri verilirmiş. Müslümanlar, özel kolejlerde ehliyetli ve icazetli üstadlara hüsnihat dersleri verdirmelidir.

(İkinci yazı)

Para Çılgınlığına Karşı Fütüvvet Ahlakı

HAKİKÎ Müslümanları tenzih ederek yazıyorum: Parayı din ve iman haline getirmek, para kazanmak için her haltı yemek çok ağır bir hastalıktır. Böylelerinin mâneviyat tabipleri tarafından mutlaka tedavi edilmesi gerekir.

Parayı putlaştırmak gizli şirktir.

Para delileri, dıştan Müslüman görünseler de, haram helal ayırımı yapmazlar ve kendilerini Cehenneme yuvarlayacak kötülükler yaparlar.

Eskiden, bu ülkede Fütüvvet ahlakı vardı ve Müslümanları para, kazanç, gelir konusunda doğru yolda tutuyordu.

Müslümanların başındaki muhterem zevat Fütüvvet teşkilatını ve ahlakını canlandırmalıdır.

Bu konuda büyük bir vakıf kurulmalı, ülkenin her yerinde şubeleri açılmalı; tacirlere, sanayicilere, işverenlere, çalışanlara hitap eden talimatnameler, tüzükler, nizamnameler hazırlanmalıdır.

İş ve çalışma hayatı Şeriatın, İslam ahlakının, gerçek tasavvufun denetimi altında yürütülmelidir.

Fertlerdeki ve toplumdaki para şehveti mutlaka kırılmalı ve frenlenmelidir.

Haram kazancı helal kabul eden kâfir olur.

Helal kabul etmiyor ama haram gelir elde ediyor, bunu yiyor, bununla zengin oluyor. Böylesi fâsık ve fâcir olur.

Dinin, Şeriatın, ahlakın kontrolü altında olmayan ticarî, iktisadî, sınaî (endüstriyel) faaliyetler, maddî zenginliğe yol açsa da, sonunda felakete sebep olur.

Kur an, ribacılar için Onlar Allaha ve Resulüne (Salat ve selam olsun ona) savaş açmışlardır buyuruyor. Riba konusunda Müslümanlar uyarılmalıdır.

İşverenlerin ve çalışanların birbirlerine karşı vazifeleri vardır. İki taraf da bunları bilmeli, bunlara uymalıdır.

Helal az kazanç, haram çok kazançtan hayırlı ve yeğdir. Bu herkese öğretilmelidir.

Mehmet Şevket Eygi

19.03.2016

Kaynak: https://www.milligazete.com.tr/makale/848533/mehmed-sevket-eygi/hat-sanati-ve-para

Hattat Özdemir Şenova ile Hat Sanatı’na dair konuştuk...

Harflere vurgun yüreklerin sızısını yine harfler çeker. Bir kalem, bir mürekkep Aşk’a durur da kağıda resmederler. Çiledir Aşk’ın harcı. Bilinmeyen yollar, gidilmeyen yerler… Ama en çok da sözler… Dile gelmeyen, dilden düşmeyen, yüreğin hükmünde selden kopan damlalar. Yel değirmenleri misali pervane; yel, dağına tennure… El aman… El aman… Buz yakar mı? Yazar mı ateş, düştüğü közdeki yangını? Köz, değil mi ki bir eda yangın vuruşlu, gül duruşlu bir söz.

Yazanlar, yanar mı? Yanmadan yazılır mı? Yazmadan yakılır mı? Yalnız yakan mıdır, icrasında bir hasret şiirinin? Okyanustan vurgun sorulur mu? Bir saray surlarında kalan sızılar, hatıralar… Bir ahşap evin, asır önce yanan ocağından tüten duman… Bir bulut, her sonbaharda ve halen gelip inatla hatıraları ve hatırdakileri sulayan… Biten otlarda, çiçekte, renkte her dem yeniden doğan. Ey Aşk… Gel düş kağıda… Ammâ yakma! Kağıdın harcında varsa Aşk, gel de yakma…

Kışı soğuk bir şehrin, ahşap evlerinden hasretle dökülen harflerine an eyleyelim ve Ekim’i selamlayalım bu yazıda. Bir yüreğe düşüp de harflerde vukuu bulunca Aşk, hat’ta dile geldi. Ete kemiğe ve dahi yazıya, kamışa, mürekkebe büründü; Hattat Özdemir Şenova diye göründü. Gülen yüzünde yıllar… Yollar… Şimdi Eskişehir’de tarihi Atlıhan Çarşısı’nda Aşk icra ediyor.

Geçtiğimiz günlerde eski Eskişehir Mevlevihanesi olarak da bilinen Kurşunlu Külliyesi’nde “Güzel Yazı Bayramı” etkinliği düzenlediler. Mersin, Kahramanmaraş, Kütahya ve Türkiye’nin değişik yerlerinden yazı aşıkları bir araya gelip vuslat ettiler. Bayram, çocuklarla anlam buldu. Sanatçılar, yaklaşık 150 çocuğa ellerine kamış ve mürekkep vererek yazılar yazdırdılar. Yazıyı sevdirdiler, gönüllerine ateş saldılar. Özdemir Hoca, etkinliğin yöneticiliğini ve ev sahipliğini üstlendi. Milletvekilleri, Belediye Başkanları ve çok sayıda gönüldaşlarının katılımı ile güzel bir etkinlik gerçekleştiren sanatçılar; önümüzdeki yıl için yeniden sözleştiler.

Etkinliğin ertesi günü Özdemir Hoca’yı atölyesinde ziyaret ettik. Atölyesine her girişimde hissettiğim o kokuyu yine yaşadım. Duvarlar Aşk… Masalar Aşk… Kapı, pencere Aşk… Öğrencileri, ziyaretçileri ve esnaf komşuları her daim kapısını çalıyor. Ve biz derin bir sohbete dalıyoruz.

Çok küçük yaşlardaydım, diyor Özdemir Hoca. “Dayımı kamış kalemle yazı yazarken izliyordum. O zamanlar yazıya aşık oluvermişim. Sonra ben de denemeye başladım. Dükkanlara tabela, levha türü yazılar yazılırdı. Bir baktım tüm mahalle beğeniyor yazılarımı. Kendimi bu işi icra eder buldum. Tâ ki bilgisayar ve bugünkü tekniklerle bu işler gelişti, bizim bu konuda işlerimiz azaldı. Fakat bendeki işten öte bir şeydi. Sonradan Odunpazarı Belediye Başkanı Sn. Burhan Sakallı, sağolsunlar bize bu atölyeyi layık gördüler. Burada tüttürmeye gayret ediyoruz bu ocağı. Lâkin bu Aşk uğrunda çok zaman geçti. Parasız kaldım, eve yürüyerek gittim. Soğuk, sıcak, kar, yağmur… Fakat hiç durmadım. Eskişehir’de kamış kalem yoktu, İstanbul’a giderdim kamış kalem almak için binbir çileyle. Ama mutluydum. Sevince mutlu oluyor insan.”

Özdemir Hoca özel eğitim de almadığını söylüyor. Bir hat üstadını görüyor rüyasında. Daha sonra rüyalar birbirini izliyor. Zaman öyle bir geçiyor ki, rüyasında gördüğü hattat Ethem Efendi ile bugünkü atölyesinde görüşüp tanışmaları nasip oluyor.

“Bu icra kıskançtır. Bir gün ihmal edersen, ikinci gün hesap sorar. Kamış kalem de feryad eder. İnce sızılıdır. Yazarken tiz bir ses çıkarır. O da aşık. O da çilekâr. Kamış diye işe yaramaz bulur atarlar. Ağlar… Yetmez, gübreye bularlar. İnler… Sonra kamış kalem olsun diye bıçak vurur, keserler. Feryadı olur. İşte yazarken inim inim aşkını diller.”

Harfleri anlatıyor. Elif’teki asaleti ve kıyam hâlini, Vav’daki secdeyi ve ceninliğini, Lâ’daki şefkati…

Hasılı Aşk’tır, diyor üstad Özdemir Şenova. Aşk…

Bir hikaye ile biterken…

Padişah hattata “öyle bir yazı yaz ki, kederliyken de mutluyken de selam etsin” diye buyurur. Hattat bu emir üzerine şu kelâmı yazıverir: Bu da geçer ya Hû… Bu da geçer…

Biz dinliyor ve bir yandan da tabloları ve her tablonun içinde bir harfe gizli nice tabloyu süzüyor, nefesçe çekiyoruz içimize. Başka bir boyuttan, başka seslerde…